Hersenkronkel
Net om de hoek
We denken vaak dat geluk aan de andere kant ligt van de volgende promotie, relatie, aankoop of ervaring. Daardoor leven we voortdurend in afwachting van ons leven. Misschien ontstaat geluk juist wanneer het niet langer een bestemming hoeft te zijn. Of is het zo dat het verlangen naar geluk ons soms ongelukkiger maakt dan het ontbreken ervan?
Misschien zijn we gehecht aan een beeld van de persoon die gelukkig zal zijn.
- De succesvolle versie van onszelf.
- De financieel vrije versie.
- De versie die eindelijk erkenning krijgt.
- De versie die "z'n bestemming" bereikt heeft.
En dan wordt de vraag niet "Wanneer word ik gelukkig?", maar "Welke versie van mezelf zit eigenlijk al die tijd op dat geluk te wachten?".
Misschien ligt er helemaal niets om de hoek. Misschien staat daar alleen maar een toekomstig beeld van onszelf te wachten. Een beeld dat steeds een stap vooruit blijft lopen, hoe dicht bij we ook denken te zijn gekomen.
Wat ligt er nu eigenlijk net om de hoek? En wie wacht er werkelijk op het moment dat we de hoek omgaan?
Wat is langdurig geluk?
Veel mensen beschouwen geluk als een toestand die bereikt kan worden. Wat we meestal "gelukkig" noemen, zijn echter tijdelijke ervaringen: een succes, verliefdheid, erkenning, opluchting.
Langdurig geluk lijkt meer op tevredenheid dan op opwinding. Niet de afwezigheid van problemen, maar de afwezigheid van voortdurende strijd met wat er is. Daarvoor lijken zaken nodig als:
- betekenis en verbondenheid
- acceptatie van onzekerheid
- het vermogen om plezier uit gewone dingen te halen
- een identiteit die niet volledig afhankelijk is van externe omstandigheden.
Misschien is langdurig geluk niet iets wat je toevoegt, maar iets wat overblijft wanneer je niet meer voortdurend onderweg bent naar een betere versie van het huidige moment.
Misschien helpt het ook om onderscheid te maken tussen een gelukkig leven en een goed leven.
Een gelukkig leven associëren we vaak met positieve gevoelens: plezier, voldoening, succes, rust. Een goed leven lijkt meer te gaan over de manier waarop we ons leven vormgeven. Over betekenis, verbinding, nieuwsgierigheid en trouw blijven aan wat voor ons belangrijk is.
Het interessante is dat een goed leven niet altijd gelukkig voelt. Soms vraagt het moeilijke keuzes, onzekerheid of verlies. En toch kunnen we achteraf vaak zeggen dat het de juiste weg was.
Langdurig geluk en ambitie ... past dat?
Veel mensen lijken te geloven dat ontevredenheid een noodzakelijke motor voor verandering is:
Als ik tevreden word, verlies ik mijn ambitie.
Maar klopt dat? Je kunt stellen dat veel doorbraken juist ontstaan wanneer de angst, de bewijsdrang of het tekort denken afneemt. Dan ontstaat ruimte om te onderzoeken, te spelen en risico's te nemen.
De diepere vraag is misschien niet:
Wil ik veranderen omdat er iets mis is met mij of mijn leven?
maar eerder:
Wil ik veranderen omdat ik nieuwsgierig ben naar wat er mogelijk is?
Dat zijn totaal verschillende energiebronnen. Misschien staat geluk niet ambitie in de weg, maar verandert het de reden waarom je veranderingen zoekt.
Misschien speelt er nog iets anders mee. Velen van ons zijn het ongemak van verveling gaan vermijden. Zodra er een leeg moment ontstaat, vullen we het op. Met een scherm. Met nieuws. Met entertainment. Met de volgende activiteit.
Misschien is dat ook een reden waarom geluk zo vaak om de volgende hoek lijkt te liggen. Verveling confronteert ons namelijk met een ongemakkelijke vraag:
Als ik nergens naartoe hoef, wat blijft er dan over?
Juist daarom kan verveling waardevol zijn. Niet omdat verveling prettig is, maar omdat ze ruimte maakt voor iets wat in een voortdurend bezette geest moeilijk zichtbaar wordt. Misschien zijn niet alleen onze agenda's gevuld geraakt, maar ook onze toekomst.
Terwijl ik dit schreef, moest ik denken aan een regel uit Losing my religion van R.E.M.:
That's me in the corner, that's me in the spotlight.
Misschien brengen we een groot deel van ons leven door op die hoek. Kijkend naar de volgende bestemming. Wachtend op de volgende versie van onszelf.
En misschien staat die versie al die tijd in de schijnwerpers, terwijl degene die vandaag leeft buiten beeld raakt.
Misschien begint geluk niet wanneer we eindelijk de hoek omgaan. Misschien begint het wanneer we stoppen met wachten op degene die daar zogenaamd op ons staat te wachten.
Hoe beïnvloedt tijd je geluksgevoel?
De tijd op de klok is lineair. Er is een gisteren, een vandaag en een morgen. Mentale tijd werkt echter heel anders.
- Een uur wachten kan eindeloos duren.
- Een vakantie van twee weken kan voorbijvliegen.
- Een gebeurtenis van twintig jaar geleden kan vandaag nog steeds je gedrag bepalen.
Bij geluk speelt precies dat mechanisme een rol. Wanneer we denken:
Geluk ligt om de hoek.
plaatsen we onszelf mentaal op een lineaire tijdlijn:
nu → inspanning → toekomst → geluk
Maar wat als geluk niet een punt op die lijn is? Wat als het idee dat geluk later komt juist de reden is dat we het nu niet herkennen? We zien dan een veel fundamentelere aanname verschijnen namelijk: dat het gelukkige leven zich in de toekomst bevindt. We lijken te leven in een tijdsmodel waarin vervulling altijd later plaatsvindt:
Geluk ligt om de hoek, maar elke keer als we de hoek omgaan, verschijnt er een nieuwe hoek.
Misschien hoeven we niet uit de lineaire tijd te stappen. Misschien hoeven we alleen te herkennen wanneer we nu al een toekomst leven die nog niet bestaat. Dat blijkt vaak uit de manier waarop we tegen onszelf praten:
- Als dit project af is, dan...
- Als ik die baan heb, dan...
- Als ik meer rust heb, dan...
- Als de kinderen groter zijn, dan...
Op zich is daar niets mis mee. We maken plannen. We bouwen aan de toekomst. Maar wees je er van bewust dat wanneer een plan een doel wordt, het risico groot is dat je nu al in de toekomst gaat leven.
Een doel suggereert een eindpunt. Een plan suggereert een richting. Een doel zegt: "Daar moet ik uitkomen". Een richting zegt: "Daar wil ik naartoe bewegen". Het verschil lijkt subtiel, maar het heeft grote gevolgen voor hoe je geluk ervaart. Wanneer geluk gekoppeld raakt aan een doel, ontstaat al snel de conclusie: "Ik ben nog niet waar ik moet zijn".
Dan wordt het heden gereduceerd tot een middel om een toekomstige toestand te bereiken. Wanneer geluk gekoppeld raakt aan een richting, verandert de ervaring: "Ik beweeg in een richting die betekenis voor mij heeft". Dan krijgt ook het heden weer waarde op zichzelf.
De vraag is eigenlijk alleen maar: staat ons leven tijdelijk in de wacht totdat dat moment van vervulling is aangebroken? Dat is een interessante oefening om eens voor jezelf te doen.
Niet vragen waar je over vijf jaar wilt zijn, maar onderzoeken hoeveel van je geluk afhankelijk is van een toekomst die nog niet bestaat. Welke voorwaarden heb je gesteld aan je eigen tevredenheid? En wat blijft er over als je die voorwaarden even loslaat?
Persoonlijke noot
Ruistig voelt voor mij als een zaadje dat een paar maanden geleden geplant is. Ik geef het aandacht. Ik verzorg het. Ik probeer de omstandigheden te creëren waarin het kan groeien. En natuurlijk hoop ik dat het op een dag uitbloeit tot iets moois.
Maar een zaadje groeit niet sneller omdat ik er ongeduldig naast ga staan.
Terwijl het zaadje langzaam groeit, zorg ik ook voor de verzorger. De plant hoeft niet vandaag al mijn inkomen te leveren. Ze hoeft niet morgen volgroeid te zijn. Daarom vul ik mijn dagelijkse werk ook op andere manieren in. Niet als plan B, maar als onderdeel van dezelfde werkelijkheid.
Misschien is dat wel wat ik steeds meer leer over geluk. Dat het niet altijd ligt in het bereiken van wat je voor ogen hebt, maar in het vertrouwen dat je vandaag kunt zorgen voor wat belangrijk is, zonder te eisen dat het morgen al vruchten draagt.
Het zaadje is geplant. De plant groeit. En terwijl ik uitkijk naar wat ze ooit kan worden, probeer ik niet te vergeten te genieten van wat zij vandaag al is en wie ik vandaag al ben.
Kortom ...
Geluk ontstaat misschien niet wanneer we eindelijk worden wie we willen zijn, maar wanneer we waarderen wie we vandaag al zijn terwijl we blijven groeien.
